Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 6/6: Taahhüt Rejimi

Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 6: Taahhüt Rejimi

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 sayılı Kanun”)[2] 7. maddesi çerçevesinde, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak yoğunlaşma işlemleri hukuka aykırı ve yasaktır. 2010/4 Sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (“2010/4 Sayılı Tebliğ”)[3] taahhüt başlıklı 14. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralma işleminin tarafları, ortaya çıkabilecek rekabet sorunlarının giderilmesi amacıyla, birleşme veya devralmaya ilişkin taahhüt verebilirler.

Bu bilgi notumuzda Türk rekabet hukukunda birleşme ve devralma işlemleri kapsamında taahhüt rejimi, Rekabet Kurulunun (“Kurul”) güncel iki taahhüt kararıyla birlikte ele alınmaktadır.

Potansiyel olarak rekabetçi endişeler doğurabilecek bir yoğunlaşma işleminde tarafların referans almaları gereken belge, oldukça detaylı açıklamalar içeren Birleşme/Devralma İşlemlerinde Rekabet Kurumunca Kabul Edilebilir Çözümlere İlişkin Kılavuz’dur (“Kılavuz”)[4].

Kılavuz, işlem taraflarının, yoğunlaşma işlemlerinden kaynaklanabilecek rekabet sorunlarını gidermek için uygun çözüm önerileri sunabilmeleri ve Kurul ile tam iş birliği yapabilmeleri ve nihayetinde sürecin başarılı bir şekilde tamamlanması açısından kritik öneme sahiptir. Kılavuz’da özetle, Kurul’un rekabet sorunlarının giderilmesi açısından kabul edebileceği taahhütlere, yani çözüm türlerine ilişkin genel ilkeler, çözüm önerilerinin taşıması gereken nitelikler ve çözümün yerine getirilmesine ilişkin şart ve yöntemler açıklanmaktadır.

Bilindiği üzere Kurul, bir yoğunlaşma işleminin 4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesine aykırılık oluşturabileceğine dair ciddi kaygılar bulunduğunu tespit ederse, durumu işlemin taraflarına bildirir. İşlem tarafları, bu kaygıları bertaraf edebilecek hukuki ve iktisadi savunmalar sunabilir yahut bu kaygıları ortadan kaldırmak için yoğunlaşma işleminde değişiklik yapma veya çözüm önerilerinde bulunma yolunu tercih edebilirler. Taahhütler, ön inceleme (AB’de Phase I) ve nihai inceleme (AB’de Phase II) aşamalarında önerilebilir.

Tarafların önerdiği taahhütler Kurul tarafından dosyadaki rekabetçi endişeler ekseninde incelenir, fakat tarafların çözüm önerileri ve taahhütleri Kurul tarafından tek taraflı olarak değiştirilemez. Nitekim Kurul, önerilen çözümlerin yeterli olmadığına kanaat getirmesi halinde, taraflara taahhütlerinde değişiklik yapma olanağı tanıyacaktır. Kurul, çözüm önerisini kabul ederse, işleme taahhütlere bağlı olarak koşullu izin verir.

Tarafların yerine getirmeyi üstlenecekleri taahhütler, dosya konusu işleme özgü bir şekilde hukuki ve iktisadi prensiplere dayandırılmalıdır. Nitekim etkili çözümler, pazarın rekabetçi yapısını koruyarak, yoğunlaşmadan kaynaklanan etkinliklerin mümkün olduğunca korunmasını sağlamayı hedeflemeli, açık ve uygulanabilir olmalıdır. Kurul da yapacağı değerlendirme neticesinde yalnızca rekabetin önemli ölçüde azaltılması sorununu ortadan kaldırmada yeterli olduğuna kanaat getirdiği taahhütleri/çözüm önerilerini kabul edecektir.

Taahhüt türleri: Taahhütler esas olarak, yapısal taahhütler veya davranışsal taahhütler şeklinde ikiye ayrılır. Yapısal taahhütler, genellikle belirli bir iş biriminin elden çıkarılmasını, davranışsal taahhütler ise tarafların gelecekteki pazar davranışlarının düzenlenmesini içerir. Taahhütlerin/çözüm önerilerinin temel amacı, işlem öncesinde pazarda var olan rekabet yapısını korumaktır. Kurum’un perspektifinden yapısal çözümler, rekabet sorunlarını gidermede daha sürdürülebilir sonuçlar doğurduğu ve uygulandıktan sonra denetim gerektirmediği için tercih edilmekteyken davranışsal çözümler, yapısal çözümlerle aynı etkinliğe ulaşabilecek nitelikteyse ve eş etkili bir yapısal çözüm bulunamadığı durumlarda kabul edilebilecektir.

Aşağıda, Kurul’un güncel kararlarından yola çıkarak bir yapısal taahhüt dosyasında ve bir davranışsal taahhüt dosyasında sunulan ve Kurul tarafından kabul edilen çözümlere yer verilmektedir.

Yapısal (ve davranışsal) taahhüt örneği: Petrol Ofisi/BP Kararı (24-37/885-379; 12.09.2024)[5]

Kurul bu dosyada, BP Petrolleri AŞ ve BP Turkey Refining Ltd. Şti’nin tüm hisselerinin Petrol Ofisi AŞ tarafından devralınmasına yönelik işlemin, akaryakıt sektörünün akaryakıt temini, dağıtımı, depolaması ve perakende satışı gibi tüm aşamalarındaki etkilerini ayrıntılı olarak ele almış ve netice olarak işlemde gördüğü rekabetçi kaygıların giderilmesi adına sunulan yapısal ve davranışsal taahhütlerin kabulüyle dosyada koşullu izin vermiştir. Buna göre Petrol Ofisi AŞ:

1. İşleme Kurul tarafından izin verilmesinden itibaren büyük çoğunluğu iki yıl içerisinde olmak üzere 115 akaryakıt istasyonunu elden çıkaracak,
2. Pay sahibi olacağı akaryakıt depolama tesislerinde sözleşmeye devam etmenin Petrol Ofisi AŞ tarafından objektif olarak beklenemeyeceği haller hariç olmak üzere üçüncü taraflar ile akdedilen mevcut kiralama sözleşmelerini sona erdirmeyecek, akaryakıt depolama hizmetleri pazarında faaliyet gösteren ATAŞ Anadolu Tasfiyehanesi AŞ’deki toplam kapasitenin %50’sine tekabül eden 288.707 m³ depolama hacmini ve Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti.’ye ait Antalya Terminali’ndeki toplam kapasitenin %52’sine tekabül eden 21.104,93 m³ depolama hacmini yıllık bazda üç yıl boyunca aşmayacak, hâlihazırda faal durumda olmayan Tasfiye Halinde Ambarlı Depolama Hizmetleri Ltd. Şti. ile Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti.’ye ait Çekmece Terminali’ndeki oy hakkını gelecekte yeniden faaliyete başlamama yönünde kullanacak,
3. Gaz yağı dağıtımı açısından üç yıl boyunca 606 ton satış hacmini geçmeyecek, ve
4. Kurul’un işleme izin vermesinden itibaren altı aylık periyotlarla taahhütlerin uygulama sonuçlarını Kurul’a raporlayacaktır.

Davranışsal taahhüt örneği: DP World/Evyapport Kararı (23-54/1075-379; 23.11.2023)[6] 

Konteyner terminali işleticisi ve feeder hizmetleri sağlayıcısı DP World’ün, onunla aynı hinterlantta faaliyet gösteren bir konteyner terminali olan Evyapport’u devralmasına yönelik işlem, hem yatay hem dikey boyutuyla Kurul tarafından detaylıca incelenmiş ve netice olarak işleme, DP World tarafından sunulan aşağıdaki davranışsal taahhütler uyarınca koşullu olarak izin verilmiştir:

1. Liman işletmecisi tarafından belirlenen, tüm hizmet kalemlerini içeren ve halihazırda geçerli olan 2023 Standart Liman Hizmetleri Tarifesi, DP World Yarımca veya Evyapport’un halihazırda hizmet alan ve potansiyel müşterileri için, Evyap Port Hisse Devir Sözleşmesi’nin kapanış tarihinden itibaren 36 takvim ayı süresince, ilgili dönemdeki ABD Tüketici Fiyat Endeksi’ndeki (CPI) yüzdelik artışı aşan bir oranda (gümrük talimatları veya mevcut müşteri sözleşmelerindeki herhangi bir bağlayıcı hüküm gibi yasal olarak geçerli durumlar hariç) değiştirilmeyecektir.
2. Terminaller tüm kullanıcılara açık olma esasına göre (on a common-user basis) yönetilecek ve işletilecek; diğer bir deyişle, tüm nakliye hatlarına, ithalatçılara, ihracatçılara, göndericilere, emanetçilere (consignee) ve alıcılara açık olacak, herhangi bir kullanıcıya veya potansiyel kullanıcıya (nakliye hattı ve feeder işletmesi dahil) karşı herhangi bir haksız veya ayrımcı uygulamadan kaçınılacaktır.
3. Evyap Port Hisse Devir Sözleşmesi tarihi itibariyle, Taraflar, bir müşteri tarafından temerrüt teşkil eder şekilde sözleşmeden doğan yükümlülüklerinden herhangi biri ihlal edilmedikçe, mevcut müşterilerinin sözleşmelerini kasıtlı olarak feshetmeyeceklerdir. Evyap Port Hisse Devir Sözleşmesi’nin kapanış tarihinden itibaren 36 takvim ayı süresince, Taraflar, sözleşmesi feshedilen müşteriler ve ilgili fesih gerekçeleri hakkında Kurul’u altı aylık aralıklarla bilgilendirecektir.

[1] Bilgi notları serisinin ilk beş yazısına aşağıdan ulaşabilirsiniz:

‘Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 1/6: İlgili mevzuat ve idari merci’

‘Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 2/6: Türkiye’de mecburi bildirime tabi işlemler’

‘Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 3/6: Bildirim sürecinde kamuoyu duyuruları’

Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 4/6: Bildirim yükümlülüğünün ihlalinin ve/veya izin olmaksızın işlemi gerçekleştirmenin olası sonuçları

Türk Hukukunda Birleşme ve Devralmaların Kontrolü – 5/6: Teknoloji teşebbüsleri istisnası

[2] 4054 Sayılı Kanun’un tam metnine Rekabet Kurumunun (“Kurum”) internet sitesinden ulaşabilirsiniz: https://www.rekabet.gov.tr/tr/Sayfa/Mevzuat/4054-sayili-kanun.

[3] 2010/4 Sayılı Tebliğ’in tam metnine Kurum’un internet sitesinden ulaşabilirsiniz: https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/2010-4-teblig-20220505113314127.pdf.

[4] Kılavuz’un tam metnine Kurum’un internet sitesinden ulaşabilirsiniz: https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/kilavuzlar/birlesme-devralma-islemlerinde-rekabet-kurumunca-kabul-edilebilir-cozumlere-iliskin-kilavuz1.pdf.

[5] Kurum’un internet sitesinde dosyaya ilişkin yayınlanan duyuruya aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz: https://www.rekabet.gov.tr/tr/Guncel/-bp-petrolleri-ve-bp-turkey-in-tum-hisse-683cdfba6376ef1193cf0050568585c9.

[6] Kurul’un dosyaya ilişkin gerekçeli kararına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz: https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=64d7adc8-45db-4040-9db8-b3fb0efedf61.